آموزش مقدماتی

بازار سرمایه، ساز و کاری برای تجمیع سرمایه‌های پراکنده وهدایت آنها به سمت شرکت‌های سرمایه‌پذیر به منظور توسعه فعالیت‌های اقتصادی است.شرکت‌های سرمایه پذیر با انتشار اوراق بهادار و عرضه آنها در بازار سرمایه بهسرمایه‌گذاران، وجوه مورد نظر جهت تداوم و توسعه فعالیت‌های خود را تأمین می‌نمایندو به این ترتیب براساس ماهیت اوراق سرمایه‌گذاران در نتایج عملکرد شرکت سرمایه‌پذیرسهیم می‌شوند. به منظور تسهیل سرمایه گذاری و به ویژه ایجاد بستر قانونی و اطمیناناز صحت فرایند سرمایه‌گذاری در بازار اوراق بهادار، نهادها، ارکان و ساختارهاینظام مند در این بازار شکل گرفته است.

ارکان بورس

براساسقانون جدید بازار اوراق بهادار مصوب سال ١٣٨٤، ارکان بازار به شرح زیر تعیینگردید:

شورای عالی بورس و اوراق بهادار

این شورا بالاترین رکن بازار اوراق بهادار است که مهمترین وظیفه آنتصویب سیاست‌ کلان و خط مشی بازار و اعمال نظارت بر اجرای قانون بازار اوراقبهادار است.

وزیر اموراقتصادی و دارایی، وزیر بازرگانی، رئیس کل بانک مرکزیجمهوری اسلامی‌ ایران، رؤسای اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران و اتاق تعاون،رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، دادستان کل کشور یا معاون وی از جمله اعضای اینشورا هستند. ریاست این شورا بر عهده وزیر امور اقتصاد و دارایی است.

به این ترتیب، عضویت برخی از مقامات عالی اقتصادی کشور در این شوراحاکی از اهمیت نقش بازارقانون اوراق بهادار در نظام اقتصادی کشور است.

سازمان بورس و اوراق بهادار

این سازمان زیر نظر شورا، بهنظارت بر اجرای قوانین و مقررات، تنظیم و تدوین مقررات و انجام دیگر وظایف تعیین‌شدهدر قانون می‌پردازد. سازمان بورس و اوراق بهادار موسسه عمومی غیر دولتی است کهتوسط هیئت مدیره پنج نفره اداره می‌شود.

اعضای هیئت مدیره از میانافراد امین و دارای حسن شهرت و تجربه در رشته مالی منحصراً از کارشناسان بخشغیردولتی به پیشنهاد رئیس شورا و با تصویب شورا انتخاب می‌شوند.

بورساوراق بهادار تهران

شرکت سهامی عام انتفاعی که عملیات اجرایی بازار اوراق را بهعهده دارد. تشکیل، سازماندهی و اداره بازار اوراق بهادار، پذیرش اوراق بهادار، وضعو اجرای ضوابط حرفه‌ای و انضباطی برای اعضاء، تعیین وظایف و مسئولیت‌های اعضاء ونظارت برفعالیت آنها، نظارت بر حسن انجام معاملات اوراق بهادار پذیرفته شده، تهیه،جمع‌آوری، پردازش و انتشار اطلاعات، و نظارتبر فعالیت ناشران اوراق بهادار پذیرفتهشده از مهمترین وظایف مربوط به شرکت های سهامی عام انتفاعی است.

نمودار زیر ارکان بازار سرمایه را نشان می‌دهد:

 

ساختار فرابورس

فرابورس بازار اوراق بهاداری رسمی و تحت نظارت سازمان بورسو اوراق بهادار محسوب می‌شود. این بازار با هدف بهره‌گیری صنایع نوپا از منابعمالی بازار سرمایه، همچنین تنوع بخشی به اوراق بهادار قابل معامله ایجاد گردید. باتصویب برخی قوانین در فرابورس، رویه‌های پذیرش و انجام معاملات اوراق بهادار دراین بازار در مقایسه با بورس تسهیل گردیده است. لذا بسیاری از شرکت‌های سرمایه‌پذیرکه در چارچوب قوانین بورس اوراق بهادار امکان عرضه سهام خود را به عموم ندارند،قادرند منابع مالی مورد نیاز خود را از طریق این بازار تأمین نمایند.فعالیت اینبازار در قالب چهار بازار مجزا صورت می‌گیرد.

بازار اول

در این بازار، نوسان سهام شرکتها و اوراق پذیرفته شده ٥درصد بدون حجم مبنا پیش بینی شده است. در بازار اول، سهام شرکتهایی معامله می‌شوندکه آخرین سرمایه ثبت شده آنها حداقل ده میلیارد ریال و یکسال از زمان بهره برداریآن گذشته و زیان انباشته نداشته باشند.

بازار دوم

در این بازار سهام شرکتهای زیان ده، تازه تأسیس، شرکتهایسهامی خاص که قصد اجرای افزایش سرمایه و تبدیل به سهامی عام را دارند و شرکتهایکوچک پذیرفته شده مورد مبادله قرار می گیرند. در بازار دوم سهام شرکتهایی معاملهمی‌شدند که آخرین سرمایه ثبت شده آنها حداقل یک میلیارد ریال و مشمول ماده ١٤١لایحه قانونی اصلاح قسمتی از قانون تجارت نباشند.

بازارسوم (بازار عرضه)

این بازار محلی سودمند برای انجام معاملات عمده اوراقبهاداری است که امکان یا شرایط پذیرش در فرابورس را ندارد. انجام پذیره نویسیانواع اوراق بهادار از جمله شرکتهای سهامی عام در شرف تاسیس، دیگر ویژگی مهم بازارعرضه به حساب می‌آید. انجام عرضه در این بازار مستلزم گذراندن فرایند پذیرش نبودهو با انجام تشریفات اداری در فرابورس، امکان پذیر است. 

در بازار عرضه فرابورس بلوکهای سهامشرکت‌های سهامی (عام، خاص، تعاونی و ...) ، حق‌تقدم خرید سهام شرکت‌های سهامی عام،سهام ناشی از افزایش سرمایه شرکت‌های سهامی عام، پذیره نویسی سهام و اوراق مشارکت،پذیره نویسی گواهی سپرده سرمایه گذاری بانک ها، املاک و مستغلات، امتیاز بهرهبرداری و حق ثبت اختراعات در قالب سهام شرکت های سهامی خاص می‌تواند مورد معاملهقرار بگیرد.

بازار چهارم (اوراق مشارکت)

انواع اوراق با درآمد تضمین شده از جمله اوراق مشارکت،گواهی سپرده بانکی و ...که در زمان پذیرش حداقل سه ماه تا سررسید آنها باقی ماندهباشد، قابل پذیرش در این بازار بوده به شرطی که بعد از پذیرش، معاملات دست دومآنها منحصرا از طریق فرابورس انجام شود. امکان صدور اوراق مشارکت شرکتی و اوراقمشارکت قابل تعویض سهام از جمله اوراق بهادار قابل معامله در بازار اوراق مشارکتمحسوب می‌شوند که درکنار اوراق مشارکت رهنی، اوراق مشارکت اجاره، صکوک و گواهیسپرده بانکی سرمایه گذاری عام و خاص در بازار چهارم امکان معامله را دارند.

سایرنهادهای مالی فعال در بازار اوراق بهادار


مؤسسات سپرده‌گذاری و نگهداری اوراق بهادار

این مؤسسات با هدف نگهداری اوراق بهادار و انتقال مالکیت اوراقبدون انتقال فیزیکی آن، از طریق انتقال اوراق از یک حساب به حساب دیگر، و به‌ طور‌کلیتسهیل و تسریع دادوستد در بازار اوراق بهادار ایجاد شده‌اند. این نهاد مالی باعثکاهش خطرات مربوط به تأخیر در تحویل، گم شدن، سرقت و جعل اوراق بهادار و صرفه‌جوییدر وقت و هزینه نقل و انتقال اوراق شده و به افزایش کارایی تسویه و پایاپای وانتقال اوراق بهادار کمک می‌کند .

کارگزاران
کارگزاران بهعنوان واسطه بین خریداران و فروشندگان به دادوستد اوراق بهادار می‌پردازند و درمقابل درصدی از ارزش ناخالص معامله را به عنوان حق کارگزاری دریافت می‌کنند،همچنین شرکت‌های کارگزاری‌ با اخذ مجوز از سازمان بورس خدماتی از قبیل مشاورهتخصصی، سبدگردانی، تآسیس صندوق سرمایه‌گذاری مشترک و کارگزار معرف را ارائه می‌دهند .

شرکت‌های تأمین سرمایه

این مؤسسات قیمت‌گذاری، بازاریابی و فروش اوراق بهادار شرکت‌ها رادر انتشار اولیه از طریق عرضه عمومی یا خصوصی بر عهده دارند. مؤسسات مزبور، گاهبراساس قرارداد متعهد می‌شوند که بخشی از اوراق بهادار شرکت را که فروش نرفته است،خریداری نمایند .

بازارگردان
نهادی است کهحفظ بازاری منظم و مداوم برای سهام خاصی را عهده دار می‌شود. بازارگردان گاه درنقش خریدار(در مواردی که سهم خاص و موردنظر خریدار ندارد) و گاه در نقشفروشنده(چنانچه سهم خاصی فروشنده نداشته باشد)، در بازار فعالیت می‌کند .

شرکت‌های سرمایه‌‌گذاری

هدف اصلی این نهادهای مالی، مدیریت تخصصی سرمایه‌گذاری در بازاراوراق بهادار است. این شرکت‌ها با وجوه گردآوری شده در ترکیبی از اوراق بهادارسرمایه‌گذاری می‌کنند .

مشاوران سرمایه‌گذاری

مشاوران سرمایه‌گذاری نهادهایی هستند که به اشخاص یا نهادهای دیگردر زمینه ارزش‌گذاری اوراق بهادار، سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار و تهیه سبدسرمایه‌گذاری مشاوره می‌دهند .

پردازشگران حرفه‌ایاطلاعات یا فروشندگان حرفه‌ای اطلاعات

فعالیت عمده این‌گونه مؤسسات، گردآوری و پردازش اطلاعات به منظوراتخاذ تصمیم در زمینه سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار است.

روشهای سرمایه گذاری در بورس

یکی ازویژگی‌های بورس اوراق بهادار، نوسانات قیمت تحت تأثیر تحولات اقتصادی، سیاسی وهمچنین عملکرد شرکت‌ها می‌باشد. بنابراین توصیه می‌شود اشخاص قبل از سرمایه‌گذاری در این بازار، آشنایی لازم را در رابطه با تجزیه و تحلیل بازار، صنایع و شرکت‌هابه دست آورند و سپس با توجه به میزان ریسک‌پذیری، بازدهی مورد انتظار و بهره‌گیری از استراتژی مناسب اقدام به سرمایه‌گذاری نمایند. سرمایه‌گذاران براساس میزان مهارت و تجربه خود یکی از روش‌های مستقیم یا غیرمستقیم را جهت سرمایه‌گذاری در این بازار برمی‌گزینند.

زمان و نحوه انجام معامله

معاملات بورس از روز شنبه تا چهارشنبه به غیر از تعطیلات رسمی از ساعت ٩ صبح الی ١٢:٣٠ ظهر انجام می‌شود. البته زمان بین ٨:٣٠ تا ٩:٠٠ صبح به عنوان زمان پیش گشایش جهت ورود سفارشات به سیستم در نظر گرفته شده است. تقاضاها در سیستم معاملات، به ترتیب قیمت اولویت‌بندی می‌شوند که در صورت یکسان بودن قیمت‌ها، اولویت زمانی تعیین کننده می‌باشد.

انتخاب کارگزار

جهتخرید و فروش سهام شرکت‌های بورسی، باید از طریق یک شرکت کارگزاری اقدام نمود.کارگزاری‌ها نهادهای مالی می‌باشند که به عنوان نماینده سرمایه‌گذاران، عملیاتخرید و فروش سهام را طبق قوانین و ضوابط سازمان بورس و اوراق بهادار انجام می‌دهند.

ایجاد کد سهامداری

سرمایه‌گذاربا مراجعه به کارگزاری و ارائه مدارک شناسایی (اصل کارت ملی و شناسنامه) و تکمیلفرم مشخصات مشتریان نسبت به ایجاد کد سهامداری اقدام می‌نماید. جهت انجام معاملاتداشتن کد معاملات ضروری است.

سرمایه گذاری مستقیم

سرمایه‌گذاریمستقیم به سه روش حضوری، اینترنتی و آنلاین امکان پذیر می‌باشد.

خرید و فروش حضوری

فروش سهام

سرمایه‌گذاربا ارائه مدارک شناسایی، برگه سپرده سهم و تکمیل فرم درخواست فروش می‌تواند نسبتبه فروش سهام خود اقدام کند. چنانچه شخصی بخواهد سهام خود را از طریق کارگزاریدیگری به غیر از کارگزاری خریدار به فروش برساند باید فرم کارگزار ناظر را نیزتکمیل نماید. طبق قانون سهامدار اجازه دارد سهام خود را از هر کارگزاری خرید نمایدولی برای فروش آن تنها از طریق کارگزار ناظر خود می‌تواند اقدام کند. سه روز کاریبعد از فروش سهام، امکان واریز وجه حاصل از فروش به حساب سرمایه‌گذار وجود دارد.

خرید سهام

سرمایه‌گذاربا ارائه مدارک شناسایی (اصل کارت ملی و شناسنامه) و فیش وجه واریزی به حسابکارگزاری نسبت به تکمیل فرم دستور خرید اقدام می‌نماید. چنانچه کارگزار بتواندسفارش خرید را انجام دهد، بعد از انجام معامله، برگه سپرده سهام صادر و سرمایه‌گذارمی‌تواند با مراجعه به کارگزاری و ارائه رسید خرید، برگه سپرده را دریافت نماید.

 

سرمایه‌گذاراز روزهای شنبه تا چهارشنبه ساعت ٧:٣٠ تا ١٦:٣٠ با مراجعهحضوری به کارگزاری آریا بورس می‌تواند نسبت به ارائه دستور خرید و فروش خود اقدام نمایدتا در ساعات معاملات اجرا شود.

ارسال سفارش به صورتاینترنتی

در اینروش سرمایه‌گذار با ارائه مدارک هویتی، انعقاد قرارداد و دریافت نام کاربری و کلمهعبور، امکان دسترسی به ارسال سفارش اینترنتی را خواهد داشت. سرمایه‌گذار با دسترسیاینترنتی، قادر است فرم‌های درخواست خرید و فروش را به صورت اینترنتی تکمیل و برایکارگزاری ارسال نماید. واریز وجه به حساب کارگزاری قبل از ارسال سفارش خرید وارائه برگه سپرده سهام قبل از ارسال سفارش فروش الزامی است. کارگزار پس از دریافتسفارش، صحت آن را بررسی و در صورت تأیید، سفارش را جهت اجرا به سیستم معاملاتارسال می‌نماید.

سرمایه‌گذاردر هر ساعت از شبانه روز می‌تواند دستور خرید و فروش اینترنتی خود را ارسال نمایدتا از طریق کارگزاری در ساعات معاملات اجرا شود.

معاملات آنلاین

در اینروش سرمایه‌گذار جهت ارسال سفارش مستقیماً به هسته معاملات متصل می‌گردد. به منظورافتتاح حساب معاملات آنلاین، متقاضی آموزش‌های لازم را دریافت نموده و پس از اینکهصلاحیت ایشان توسط کارگزاری از طریق اخذ آزمون تأیید گردید، سرمایه‌گذار با انعقادقرارداد و دریافت نام کاربری و رمز عبور به سیستم معاملات آنلاین دسترسی می‌یابد.

ارسالسفارش توسط سامانه معاملات آنلاین از ساعت ٨:٣٠ الی ١٢:٣٠ امکان پذیرمی‌باشد.

هزینه‌های انجام معاملات

جدولزیر کارمزد انجام معاملات را به صورت درصدی از ارزش معامله نمایش می‌دهد.

 

کارمزدهای فرابورس

 

شرح

درصد

سقف

درصد

سقف

کارمزدکارگزاران

٠.٠٠٤

٢٠٠٠٠٠٠٠٠

٠.٠٠٤

٢٠٠٠٠٠٠٠٠

کامزد شرکت فرا بورس

٠.٠٠٠٣٢

١٦٠٠٠٠٠٠٠

٠.٠٠٠٤٨

٢٤٠٠٠٠٠٠٠

کارمزد شرکت سپرده گذاری

٠.٠٠٠١

١٦٠٠٠٠٠٠٠

٠.٠٠٠١٥

٢٤٠٠٠٠٠٠٠

حق نظارت سازمان

٠.٠٠٠٢

٨٠٠٠٠٠٠٠

٠.٠٠٠٣

١٢٠٠٠٠٠٠٠

فن آوری

٠.٠٠٠١٢

١٢٠٠٠٠٠٠٠

٠.٠٠٠١٨

١٨٠٠٠٠٠٠٠

مالیات

٠.٠٠٥

جمع کل

٠.٠٠٤٧٤

٠.٠١٠١١

اوراق مشارکت فرابورسی

شرح

درصد

سقف

درصد

سقف

کارمزدکارگزاران

٠.٠٠٠٦٣

١٢,٦٠٠,٠٠٠

٠.٠٠٠٦٣

١٢,٦٠٠,٠٠٠

کامزد شرکت بورس

٠.٠٠٠٠٩٦

٢,٠٠٠,٠٠٠

٠.٠٠٠١٤٤

٣,٠٠٠,٠٠٠

جمع کل

٠.٠٠٠٧٣

٠.٠٠٠٦٣

بورس

 

شرح

درصد

سقف

درصد

سقف

کارمزدکارگزاران

٠.٠٠٤

٢٠٠٠٠٠٠٠٠

٠.٠٠٤

٢٠٠٠٠٠٠٠٠

کامزد شرکت بورس - عوارض

٠.٠٠٠٣٢

١٦٠٠٠٠٠٠٠

٠.٠٠٠٤٨

٢٤٠٠٠٠٠٠٠

حق نظارت سازمان

٠.٠٠٠٣٢

٨٠٠٠٠٠٠٠

٠.٠٠٠٤٨

١٢٠٠٠٠٠٠٠

کارمزد شرکت سپرده گذاری

٠.٠٠٠١

١٦٠٠٠٠٠٠٠

٠.٠٠٠١٥

٢٤٠٠٠٠٠٠٠

فن آوری

٠.٠٠٠١٢

٨٠٠٠٠٠٠٠

٠.٠٠٠١٨

١٢٠٠٠٠٠٠٠

مالیات

٠.٠٠٥

جمع کل

٠.٠٠٤٨٦

٠.٠١٠٢٩

اوراق مشارکت بورسی

 

شرح

درصد

سقف

درصد

سقف

کارمزدکارگزاران

٠.٠٠٠٦٣

١٢٦٠٠٠٠٠

٠.٠٠٠٦٣

١٢٦٠٠٠٠٠

کامزد شرکت بورس

٠.٠٠٠٠٩٦

١٩٢٠٠٠٠

٠.٠٠٠١٤٤

٢٨٨٠٠٠٠

حق نظارت سازمان

٠.٠٠٠٣٢

٨٠٠٠٠٠٠٠

٠.٠٠٠٤٨

١٢٠٠٠٠٠٠٠

کارمزد شرکت سپرده گذاری

٠.٠٠٠١

١٦٠٠٠٠٠٠٠

٠.٠٠٠١٥

٢٤٠٠٠٠٠٠٠

فن آوری

٠.٠٠٠١٢

٨٠٠٠٠٠٠٠

٠.٠٠٠١٨

١٢٠٠٠٠٠٠٠

مالیات

٠.٠٠٥

جمع کل

٠.٠٠٤٨٦

٠.٠١٠٢٩

سرمایه‌گذاری غیرمستقیم

در روشغیر مستقیم، سرمایه‌گذار مدیریت سرمایه خویش را به افراد متخصص و با تجربه واگذارمی‌کند. در حال حاضر دو روش رسمی "سبدگردانی اختصاصی" و "صندوقسرمایه‌گذاری مشترک" جهت مدیریت سرمایه‌گذاری دربورس اوراقبهادار وجود دارد.

Top